Nurty w polskiej literaturze barokowej.
W dużym uproszczeniu mówi się, że w literaturze polskiego baroku zaistniały dwa nurty. Pierwszy z nich to nurt dworski, drugi – ziemiański.
Nurt dworski, rozwijający się na dworach magnackich i królewskim, reprezentują Jan Andrzej Morsztyn i Daniel Naborowski. Ten typ poezji uprawiany był na wzór europejski, naśladował zwłaszcza i wzorował się na twórczości włoskiego Marina. Był to nurt kosmopolityczny, czerpiący z wzorów zachodnich, a z niechęcią odnoszący się do rodzimych, polskich tradycji. Poezja dworska miała zaskakiwać odbiorcę, bawić i uatrakcyjniać dworskie spotkania i przyjęcia, wreszcie dowodzić mistrzostwa autora.
Nurt ziemiański (zwany inaczej sarmackim) opanował przede wszystkim polskie dworki szlacheckie. Odmiennie od nurtu dworskiego, ogromną wagę przykładał do rodzimych tradycji, tworzył ideologię szlachecką. Za największych twórców uważa się Wacława Potockiego i Jana Chryzostoma Paska.
Jan Andrzej Morsztyn urodził się w roku 1620 pod Krakowem w rodzinie bogatego mieszczanina. Otrzymał staranne wykształcenie, później poświęcił się służbie dworskiej i dyplomatycznej. Osiadł na dworze Tęczyńskich w Sandomierskiem, gdzie uzyskał opinię inteligentnego i wytwornego dworzanina. Poezję tworzył dla własnej przyjemności. Był pod dużym wpływem włoskiego poety Marina, stąd częste określenie Morsztyna mianem polskiego marinisty. (MARINIZM to kierunek w poezji, podkreślający jej zabawową funkcję. Według marinistów poezja miała zaskakiwać niezwykłością formy i olśniewać czytelnika, jednocześnie go bawiąc. Była to poezja salonowa, błyskotliwa, o błahej, nierzadko frywolnej treści i pięknej, misternej formie. Nazwę swą zaczerpnęła od włoskiego poety G. Mariniego). Jego twórczość zachowała się w postaci dwóch zbiorów: “Kanikuła albo psia gwiazda” (1647) oraz “Lutnia” (1661). Na twórczość Morsztyna składają się sonety, epigramaty, listy poetyckie, erotyki. Dokonał także przekładu na polski francuskiej tragedii klasycystycznej – “Cyda” Pierre’a Corneille’a. Za Jana III Sobieskiego oskarżony został o zdradę i zmuszony do opuszczenia kraju. Zmarł w Paryżu w roku 1693.
Szczególnie wyraźnie zaakcentowany został marinistyczny charakter poezja Morsztyna w sonecie “Cuda miłości”. Jest to wiersz, który mówi o cierpieniach, jakie sprawia miłość. Jest ona uczuciem bardzo skomplikowanym (podkreślić to mają liczne paradoksy). Zgodnie z barokową ideą konceptyzmu Morsztyn oparł wiersz na wieloznaczności i symbolice słowa “ogień”. Ujawnia się on w sformułowanej na zakończenie wiersza poincie, z której wynika, że źródłem wszelkich cierpień podmiotu lirycznego są piękne oczy dziewczyny, przed urokiem których nie sposób się wybronić.
Inny utwór Morsztyna to “Niestatek”, żartobliwy i nieco złośliwy wiersz, skierowany pod adresem kobiet. Poeta stosuje anaforę, rozpoczynając każdy wers od słowa “prędzej”, a następnie wyliczając szereg niemożliwych sytuacji. Na zakończenie stwierdza natomiast, iż prędzej nastąpią wymienione wcześniej zjawiska, niż “będzie stateczna która białogłowa”.
Jesteś tu: Cnota grunt wszytkiemu, Cuda miłości, Daniel Naborowski, Do Anny, Do trupa, Jan Andrzej Morsztyn, Jan Chryzostom Pasek, Krótkość żywota, Marność, Nierządem Polska stoi, Pospolite ruszenie, Wacław Potocki, Zbytki polskieTagi: Barok, miłość, nurty w literaturze, wiersze, wypracowanie
Dodaj komentarz