Kultura oświecenia
Poważniejszy charakter miały prace ludoznawcze pruskiego historiozofa, pastora Johanna Gottfrieda von Herdera (1744?1803), urodzonego w Morągu, wychowanego wśród ludowej kultury mazurskiej, który rozpoczął nie tylko publikacja pieśni różnych narodów, ale i badania porównawcze nad literaturą różnych ludów Europy.
Początkowo wydawało się, że wśród mieszczańskich zwolenników heroi-zacji kultury przeważy jednak nurt inny, neoklasyczny. Właściwym jego twórcą był Johann Joachim Winckelmann (1717?1768), autor monumentalnej Historii sztuki starożytnej (1764). Tworząc nową dyscyplinę badawczą, Winckelmann kładł zarazem nacisk na polityczne uwarunkowanie dzieła sztuki i za jej najwspanialszy okres, apogeum sztuki poważnej, szlachetnej i prostej uznał czasy greckiej rzeźby, utożsamianej z grecką wolnością. Wśród krytyków artystycznych, którzy mieli wyciągnąć dalsze konsekwencje z dzieła Winckelmanna, szczególne znaczenie mieli w Niemczech Gotthold Ephreim Lessing (1728?1781), we Francji Denis Diderot, nie tylko jako krytyk sztuki, ale również jako współautor jednego z najbardziej radykalnie antymonarchistycznych dzieł francuskiego oświecenia. Historii filozoficznej i politycznej osiedli i handlu Europejczyków w obojgu Indiach (1770), redagowanej przez Guillaume-Thomasa Raynala (1713?1796). Dzieło to, w warstwie historycznej nowatorskie, po raz pierwszy realizujące istniejące dotąd na papierze i wysuwane głównie przez Woltera postulaty stworzenia historii społeczno–gospodarczej, w warstwie politycznej atakowało niezwykle ostro Kościół i monarchię Burbonów z powodu jej słabości, której skutkiem stała się utrata istotnych dla mieszczaństwa francuskiego rynków kolonialnych. Zastosowana w nim frazeologia liberalna w obronie wolności ludów kolorowych miała później istotny wpływ na powstanie ruchów abolicjonistycznych, wołanie zaś o sprawny rząd wyłoniony przez lud, tj. mieszczaństwo, dla obrony jego interesów, miał później zrealizować wielbiciel Raynala Napoleon Bonaparte.
Przejściowo tylko. I przejściowe były sukcesy zwolenników klasycyzmu. W mrocznych latach rewolucji i Napoleona grozę rzeczywistości oddawać zaczęły mroczne, dzikie w swej posępnej sile malowidła Williama Blake^i (1757?1827) i Henry Fuseliego (1741?1825), najpełniej zaś dawnego dworskiego malarza rokokowej Hiszpanii, później jednak dramatycznego świadka walki swej ojczyzny z francuskim najeźdźcą, Francisco de Goyi (1746? 1828). Demaskowali oni słabe strony mieszczańskiej rewolucji kulturalnej. która wyprzedziła i przygotowała rewolucję polityczną. Ale nie brak było i twórców kultury, którzy umieli rozwijać jej niewątpliwe osiągnięcia. Szwajcar Johann Heinrich Pestalozzi (1746?1827), korygując dziwactwa Roussowskiego Emila, rozwijając zaś nowe jego idee, położył podwaliny pod pedagogikę współczesną. Johann Wolfgang von Goethe (1749-1832) w twórczości swej umiał harmonijnie połączyć młodzieżowy w stylu bunt mieszczaństwa z obroną odwiecznych wartości kultury, klasyczny ład i umiar z romantycznym sięgnięciem do ludowych korzeni literatury. I wreszcie Immanuel Kant (1724?1804), twórca filozofii krytycznej, dokonując kopernikańskiego przewrotu w tej dziedzinie wiedzy, dając jej ścisłość naukową, odnowił również pojęcie moralności, nadając jej nowe znaczenie, z wolności człowieka wyrosłe i wolnemu człowiekowi służące.
Tagi: kultura, Oświecenie
Dodaj komentarz