Kultura oświecenia
Arystokratyczny charakter liberalizmu angielskiego sprawił natomiast, że w jego ojczyźnie pisarze radykalni, krytykujący otaczającą ich rzeczywistość, widzieli w monarchii przeciwwagę dla rządów szlacheckich i wiązali się z to-rysami oraz jakobitami. Należeli do nich m.in. wierny klasycznym zasadom poeta Alexander Pope (1688?1744), oryginalny pisarz polityczny Henry St. John wicehrabia Bolingbroke (1678?1751), którego koncepcja króla-patrio-ty miała później dać początek radykalnemu konserwatyzmowi angielskiemu i wpłynąć na Stanisława Augusta, wreszcie Jonathan Swift (1667?1745). Idee ich na ogół nie były rozumiane we Francji; genialne dzieło Swifta Podróże Guliwera (1726), zjadliwa satyra na współczesne mu państwo, w przeróbkach francuskich podbiło Europę Jako niewinna książeczka dla dzieci.
Takie przeinaczenie nie groziło promieniującej z Anglii nowej myśli naukowej, ta bowiem po raz pierwszy w historii nie zajmowała się tym, co do niej nie należy: filozofią czy polityką. Rozdzielenie tych dziedzin, niedosiężne jeszcze dla Francisa Bacona czy Kartezjusza, a nawet Johna Locke’a, osiągnięte zostało przez Sir Isaaka Newtona (1642?1727), odkrywcę prawa ciążenia i twórcę fizyki klasycznej, uczonego bezstronnego, co nie znaczy, że nie oddającego w potrzebie swych umiejętności na służbę społeczeństwu. Newton stał się wzorcem dla uczonych oświecenia, takich jak Szwed Carl von Linnee (Linneusz, 1707?1778), twórca systematyki trzech królestw przyrody, czy Francuz Georges hr. de Buffon (1707?1788), autor napisanych pięknym językiem i pasjonującym stylem 44 tomów Historii naturalnej. Stanowisko to umożliwiło wielki rozwój nauk ścisłych w XVIII w., nie bez tego jednak, by uczeni nie musieli bronić zarówno swej bezstronności, jak wniosków badawczych, które przeczyły ustalonym banałom. Buffon był ostro atakowany; francuski astronom, fizyk i matematyk Pierre de Łapiące (1749?1827), twórca teorii pochodzenia wszechświata, zapytany ostro przez Napoleona, gdzie w tej teorii jest miejsce dla Boga, miał podobno odpowiedzieć: ?Sire, ta hipoteza nie była mi potrzebna”.
Mniejsze, choć również istotne znaczenie miały wzorce angielskie w tworzącym się od początku sdziecia, a dominującym Już w latach trzynKGjstych na Zachodzie, w drugiej połowie wieku w środkowej Europie, nowym stylu artystycznym, który otrzymał nazwę rokoka.
Dzieje tego pojęcia przechodzą obecnie podobną ewolucję jak niegdyś pojęcie baroku. Jak barok uważany był za zepsuty renesans, tak rokoko za zminiaturyzowany, przeładowany zdobnictwem barok. Jak niegdyś barok, tak zacieśniano rokoko do sztuk plastycznych, zwłaszcza dekoracji wnętrz i przedmiotów użytkowych ? porcelany, wachlarzy, tabakierek. Włączano w obręb stylu francuskie malarstwo dworskie, w którym obok wspomnianych pikantnych i czasem kiczowatych dzieł Bouchera i Fragonarda największą rolę odgrywały eleganckie i nerwowe płótna Antome’a Watteau (1684? 1721). Najświetniejsza była jednak ? z trudem w tak wąskich ramach rokoka się mieszcząca ? wenecka szkoła malarska. Królowały w niej pejzaże miejskie ? weduty; ze szkoły tej wywodził się także malarz oświeconej Warszawy Bernardo Belotto zwany Canaletto (1720?1780). Najwybitniejszym jednak jej przedstawicielem był mistrz malarstwa dekoracyjnego, twórca m.in. wspaniałych fresków w Wurzburgu, Giambattista Tiepolo (1696? 1770), ?ostatni artysta obracający się swobodnie na gruncie alegorii i antycznej mitologii” (Michael Levey).
Tagi: kultura, Oświecenie
Dodaj komentarz