Kultura oświecenia
W malarstwie angielskim, które po raz pierwszy w swych dziejach osiągnęło najwyższy poziom europejski, twórczość Williama Hogartha (1697? 1764) reprezentowała mieszczański nurt ostrej moralizatorskiej satyry na arystokratyczny, próżniaczy tryb życia, gdy jego następcy, Sir Joshua Rey-nolds (1723?1792) i Thomas Gainsborough (1727?1788), wybitni portreciści, ukazywali życie wyższych sfer w atmosferze mieszczańskich zamiłowań do natury i naturalnego trybu życia, tak charakterystycznych dla rokoka. Nowym akcentem było w latach siedemdziesiątych pojawienie się w Europie malarzy amerykańskich, lojalistów niechętnych rewolucji; najwybitniejszy z nich John Singleton Copley (1738?1815) wniósł do sztuki brytyjskiej dramatyczny realizm.
Podobną ewolucję przechodziła architektura. Późnobarokowy eklektyzm z wielkimi trudnościami szukał wyrazu adekwatnego dla nowej mentalności epoki. Jedynym chyba jego przedstawicielem, który pozostawił trwały i wybitny ślad swej indywidualności, był J.B. Fischer von Erlach (1656?1723), projektant pałacu Schonbrunn i kościoła Św. Karola Boromeusza w Wiedniu. Twórczość Bartolomeo Rastrellego, nadwornego architekta carów, wspominamy tu z pewnymi oporami wewnętrznymi, epigoński barok włoski, skrzyżowany z popularnym w Rosji, a po drodze, w Holandii i Skandynawii, z przedziwnie przetworzonym klasycyzmem postpalladiańskim, łatwiej byłoby zestawić z ciężkim niemieckim gustem innych zapóźnionych w stosunku do Zachodu prowincjonalnych dworów monarszych. W tym samym czasie mnożą się przecież w Europie eleganckie rokokowe rezydencje, rezygnujące z majestatycznej pychy na rzecz książęcych wygód i wdzięku: Wilanów, Zwinger w Dreźnie, Wiirzburg, Sans Souci w Poczdamie, Trianon w Wersa-lu. Łazienki w Warszawie. Świadomie stwierdzamy: rokokowe. Nawet bowiem klasycyzm tej architektury zachowuje rokokową lekkość i wdzięk, widoczne przede wszystkim w warstwie dekoracyjnej. Podobnie i w innych dziedzinach sztuki. Na przykład wpływ wzorów antycznych na ceramikę Jo-siaha Wedgwooda (1730?1795) nie odbiera jej rokokowego nastroju, god nego stylu zdecydowanie rokokowych dzieł wczesnych wytwórni porcelany na kontynencie, jak Miśnia, Sevres, u nas Korzec.
ów nurt rokokowej sztuki, który z subtelną elegancją, w delikatnych, jasnych i spokojnych kolorach oddawał intymne przeżycia człowieka, odpowiadał oświeceniowej literaturze sentymentalnej i obyczajowej: ten jej nurt, który wychodząc poza elegancki model szukał przeżyć dramatycznie j szych, wydał również wiele dzieł interesujących i dziś znacznie bardziej przekonujących w odbiorze. Piękno natury, uroda kobiet, przyjemności życia lepiej się prezentowały na płótnie niż na papierze. Świadomi tego powieściopisarze ukazywali życie albo bardziej dramatycznie, albo z przymrużeniem oka, by nie wpadać w modną w tym stuleciu sentymentalną czułostkowość Samuela Richardsona (1689?1761; Pamela, 1740, Clarissa, 1747?1748) czy nawet Rousseau. Stąd dzieje powieści oświecenia zaczynają się od realistycznej i dramatycznej twórczości Daniela Defoe (1660?1731). Znany głównie jako autor Robinsona Cruzoe (1719), i to znów w wersji przykrej onej przez kontynentalne adaptacje do potrzeb dziecinnego pokoju, równocześnie, choćby jako autor Moll Flanders (1722), był prekursorem nowego nurtu łotrzykow-sko-amoralnego, w którym brylować będą powieści Henry’ego Fieldinga (1707?1754), przewrotne Niebezpieczne związki Choderlosa de Laclos (1741?1803) czy znakomicie parodiujące sentymentalny kicz opisy straszliwych tortur zadawanych niewinnym heroinom powieści markiza de Sade (1740?1814). Niektóre z nich zachowują wciąż urok bezinteresownej zabawy autora z czytelnikiem, zwłaszcza jeśli nie bierze on na serio zawartej np. u Sade’a pseudofilozofii. Lepiej wypadł sentymentalizm na serio w poezji, zwłaszcza gdy tłem mu były obłaskawione górki szkockie Roberta Burnsa (1759?1796) czy pobożne żywioły Franciszka Karpińskiego (1741?1825).
Jesteś tu: OświecenieTagi: kultura, Oświecenie
Dodaj komentarz